Kompanzasyon ve Reaktif Ceza

Reaktif ceza, ticari ve sanayi aboneliklerinde faturanın en sinir bozucu kalemidir: hiçbir iş üretmeyen bir enerji için para ödersiniz ve tutarı çoğu zaman aylarca fark edilmez. Oysa neredeyse tamamı çözülebilir bir sorundur ve çözüm maliyeti kendini genellikle bir yıl dolmadan geri öder.

Sorun nereden çıkıyor?

Elektrik motoru, kaynak makinesi, trafo, soğutma kompresörü ve floresan balastı gibi yükler çalışmak için manyetik alan kurar. Bu alanı kurmak ve bozmak için şebekeden alınan enerji, işe dönüşmez; alınır, geri verilir, tekrar alınır. Buna reaktif enerji denir. Dağıtım şirketi, çektiğiniz aktif enerjiye oranla belirli bir sınırın üzerinde reaktif enerji çekmenize izin verir; sınırı aştığınızda ceza uygulanır. Sınırlar mevzuatla belirlenir ve zaman içinde değişebilir.

Kompanzasyon ne yapar?

Kompanzasyon panosu, ihtiyaç duyulan reaktif enerjiyi şebekeden çekmek yerine tesisin içinde üretir. Kondansatör grupları, yükün ihtiyacına göre kademe kademe devreye girer ve çıkar. Bunu yöneten cihaz reaktif güç rölesidir. İyi kurulmuş bir sistemde güç faktörü gün boyunca sınır değerlerin içinde kalır ve faturada reaktif kalemi görünmez hâle gelir.

Neden ölçüm şart?

Kompanzasyon panosunu tesisin kurulu gücüne bakarak boyutlandırmak yaygın ama yanlış bir alışkanlıktır. Kurulu güç, tesisin aynı anda ne kadar çektiğini söylemez. Bir atölyede on motorun ikisi aynı anda çalışıyorsa, on motora göre kurulmuş kompanzasyon gündüz endüktif cezayı çözerken gece kapasitif ceza üretir. Bu yüzden panoya bir hafta boyunca şebeke analizörü bağlıyor, gerçek yük profilini kaydediyoruz. Kademe planı bu veriden çıkar.

Harmonikler: sessiz maliyet

Sürücülü motorlar, LED sürücüleri, UPS ve kaynak makineleri şebekeye harmonik bozulma verir. Harmoniklerin yüksek olduğu bir tesiste standart kondansatör kullanmak, kondansatörün ısınıp şişmesine ve birkaç ay içinde kapasitesini yitirmesine yol açar. Ölçümde harmonik seviyesi yüksek çıkarsa reaktörlü (detuned) kompanzasyon öneriyoruz. İlk yatırımı daha yüksektir ama sistemin ömrünü kat kat uzatır.

Mevcut panonuz varsa

Çoğu işletmede kompanzasyon panosu zaten vardır; sorun panonun olmaması değil, bakımsız kalmasıdır. Kontrol listemiz şudur:

• Kondansatör kapasiteleri tek tek ölçülür; etiket değerinin belirgin altına düşenler değişir.
• Kontaktör kontakları ve deşarj dirençleri kontrol edilir.
• Kademe sigortaları ölçülür; atmış tek bir sigorta cezanın tamamını açıklayabilir.
• Röle ayarları tesisin güncel yüküne göre yeniden programlanır.
• Pano içi sıcaklık ve havalandırma kontrol edilir; kondansatör ısıya duyarlıdır.

Sonuç ve takip

Bu işte başarı ölçüsü tektir: bir sonraki faturada reaktif kalemi kalmamalıdır. Devreye almadan sonra ilk faturayı birlikte inceliyor, gerekiyorsa röle ayarında ince ayar yapıyoruz. Şanlıurfa Organize Sanayi ve çevresindeki atölyelerde yaptığımız işlerde aylık dört-beş bin liralık cezaların sıfırlandığı çok sayıda örnek var; referans sayfamızdaki proje kayıtlarında rakamlarıyla birlikte bulabilirsiniz.